Hopelijk geen derde valse start

door Miro Lucassen

Amersfoort verliest een been

Het zes meter bronzen beeld van een been voor de vroegere kunsthal aan het Smallepad verdwijnt uit Amersfoort. De sculptuur van Henk Visch gaat naar Amsterdam. Ideeën om het beeld net als kunsthal KAdE zelf te verplaatsen naar het Eemplein zijn daarmee van de baan. Dat blijkt uit de gewijzigde heruitgave van het boek van Miro Lucassen over de verwikkelingen rond het ontstaan van KAdE.


Het beeld Noch Einmal van Henk Visch is een prachtig markeringspunt tussen de oude stad en de nieuwe. Helaas blijft het niet in Amersfoort staan. Foto Miro Lucassen.

In de 2018-editie constateert Lucassen dat Amersfoort zichzelf voor de derde keer in de problemen kan brengen door nog een museum voor beeldende kunst te bouwen, een wens die de VVD op tafel heeft gelegd in de onderhandelingen over een nieuw college. De partij ziet dit als een bundeling van alle bestaande musea in de stad en denkt er de nieuwe woonwijk bij de Eem mee op te waarderen. Gevolg is wel dat aan de leegstand van het Rietveldpaviljoen en de Elleboogkerk nog drie gebouwen worden toegevoegd: Flehite, het Mondriaanhuis en kunsthal KAdE Eemplein.

Wederom komt deze museale ambitie voort uit een ruimtelijk probleem in plaats van uit een culturele visie, net als bij de bouw van de eerste kunsthal KAdE en bij de verhuizing ervan naar de tweede vestiging aan het Eemplein.

In de nieuwe digitale uitgave van het boek Twee keer valse start beschrijft Lucassen in een extra hoofdstuk hoe Amersfoort drie jaar na de eerste editie nog altijd worstelt met haar musea. Ook rekent hij voor hoe de wens voor het zogeheten megamuseum op gespannen voet staat met de budgetten die Amersfoort aan cultuur wil besteden, zeker in vergelijking met steden als Zwolle en Den Bosch. Hij gaat in op de ondergang van zakenman Cees Kamerbeek, naar wie jarenlang hoopvol werd gekeken voor een impuls aan het cultureel klimaat, het aanhoudende gehannes met de werken van Armando en de moeizame positie van poppodium Fluor.

Voor De Stadsbron selecteerde de stichting Regionaal Spitwerk onderstaand fragment uit het boek:

Waarheen met het been aan de kade van de Eem? Hoofdcurator Robbert Roos wist het wel: hij zag de zes meter hoge bronzen sculptuur van Henk Visch die nu nog bij de oude kunsthal KAdE op het Smallepad staat, graag komen naar het Eemplein. Daar zou het beeld opnieuw dienstdoen als wegwijzer naar de Amersfoortse kunsthal. Zo’n markering kan KAdE goed gebruiken. De eigen entree in het Eemhuis valt niet makkelijk in het oog van de toevallige passant. Een opvallend kunstwerk brengt daar beslist verbetering in.

Maar tussen droom en daad staan in dit geval misschien geen wetten in de weg, maar wel afspraken, eigendomsverhoudingen en budgetten. Het beeld Noch Einmal voelt misschien wel heel Amersfoorts nu het zes jaar in de stad staat, maar het is strikt genomen slechts een logé. Het kwam begin 2012 naar de stad als onderdeel van de solotentoonstelling van Henk Visch in KAdE, een van de vele bruiklenen voor die expositie. Om het te houden zou de stad het moeten kopen van de eigenaar, woningcorporatie Ymere. Daar was ongetwijfeld over te praten geweest, want Ymere zat jarenlang in zijn maag met het been. Noch Einmal was bedoeld voor het Ripperdaterrein in Haarlem, als kunstzinnig cadeau voor de buurt na voltooiing van een groot bouwproject. Maar de Haarlemmers kwamen in verzet: het ontwerp paste niet op het voormalige exercitieterrein, vonden ze. De opschudding was groot, procedures bleken onjuist doorlopen, de politiek eiste alsnog inspraak en kunstenaar Visch doopte zijn been voor de gelegenheid om in De Beslissing. Er kwam een referendum en de uitslag was duidelijk: het been moest gaan.

En daar zat Ymere dan, want de opdracht voor de ruim duizend kilo wegende sculptuur was al verstrekt. Woningcorporaties hebben inmiddels geen ruimte meer om grootse en meeslepende gebaren te maken. Ze moeten weg van de commerciële woningmarkt, terug naar hun kerntaak en wegblijven van avonturen. Vandaar dat het been in Amersfoort is achtergebleven, in afwachting van een oplossing zonder gezichtsverlies.

Bij een verplaatsing naar het Eemplein zijn allerlei vraagtekens te zetten. Past Noch Einmal/De Beslissing wel op het Eemplein voor de deur van kunsthal KAdE? Kan de daaronder gelegen parkeergarage het bronzen gevaarte dragen? Wat zou de plaatsing betekenen voor de fietsklemmen en het terras op het plein? Wat zijn de gevolgen voor evenementen? Durft iemand nog een keer extra geld uit te geven aan de kunsthal? Die vragen heeft de stad zich jarenlang kunnen stellen, totdat Ymere in 2018 de knoop doorhakte: het beeld gaat naar Amsterdam, bij een nieuwbouwproject waar het geen historische gevoelens van omwonenden kwetst.

bijsluiter

Miro Lucassen is onderzoekjournalist. Het boek 'Twee keer valse start' is een uitgave van de stichting Regionaal Spitwerk, die zich beijvert voor lokale en regionale onderzoeksjournalistiek. Het e-boek is verkrijgbaar via alle grote digitale boekwinkels.

opmerkingen