Evenals de voorgaande raadsperiode (2018-2022) heeft de Stadsbron een database gebouwd met daarin alle moties en amendementen waarover gestemd is, en nu ook met alle genomen raadsbesluiten. Niet opgenomen zijn de ingetrokken of niet ingediende moties en amendementen. Daarnaast hebben we alle procedurele besluiten (vaststellen agenda, verslag en besluitenlijst) en alle besluiten over personen (toelaten buitengewoon raadsleden, vertegenwoordigers in overlegorganen) niet meegenomen. Het doel is om het politieke besluitvormingsproces in de Amersfoortse gemeenteraad te analyseren.
De database is gevuld met 997 amendementen, moties en raadsbesluiten. De periode loopt van 1-4-2022 tot 24-2-2026. Een raadslid heeft drie taken:
- Volksvertegenwoordiger
- Kaderstellende taak, hoe gaat het beleid voor de stad eruit zien
- Controlerende taak, voert het College het beleid wel op de juiste manier uit.
De moties en amendementen vallen onder de kaderstellende en controlerende taak. Raadsleden kunnen hiermee het voorgestelde beleid aanpassen. Er zijn wel verschillen tussen amendementen en moties. Een amendement valt onder het 'recht van amendement' (artikel 147b Gemeentewet). Hiermee kan een raadslid een voorstel van het college (raadsvoorstel/verordening) wijzigen of aanvullen voordat erover wordt beslist. Een aangenomen amendement moet het college overnemen. Een motie is een instrument waarmee de raad een oordeel uitspreekt, een wens uitdrukt of een opdracht geeft aan het college. Het college kan een motie naast zich neerleggen maar zal dit in de praktijk niet vaak doen. Een motie is vaak algemener (oproep tot onderzoek bijvoorbeeld) dan een amendement.
Een collegebesluit is een besluit van het college over een onderwerp wat aan de raad wordt voorgelegd. Zonder een besluit kan het college haar werk niet doen. In de Amersfoortse situatie is in de onderzochte periode geen collegebesluit verworpen.
Elke motie of amendement kent een eerste indiener. Dit is degene die het initiatief heeft genomen. Soms vindt veel overleg plaats tussen partijen om tot een juiste tekst te komen. Woordkeuze doet er vaak toe. En soms is het een solo actie. Voor de buitenwacht is dit niet altijd zichtbaar. Moties en amendementen worden meestal meegezonden met de raadstukken waardoor partijen vooraf hun standpunt kunnen bepalen. Dit kan dan leiden tot aanpassingen, maar zeker niet altijd.
Het succes van een motie of amendement hangt nauw samen met de impact op het afgesproken beleid van de coalitie. Wordt er iets gevraagd dat in strijd is het met het coalitie akkoord dan is de kans veel kleiner (vaak onmogelijk) dat de motie of amendement wordt aangenomen.
De database van de Stadsbron geeft inzicht in de mate waarin partijen middels moties en amendementen geprobeerd hebben hun kaderstellende en controlerende taak uit te voeren. Veel van de grafieken zijn interactief. Door onder de grafiek verschillende partijen te kiezen om met elkaar te vergelijken, of door te sorteren op bijvoorbeeld partijgrootte, kan de lezer zelf op zoek naar antwoorden op diens vragen.
Een paar algemene waarschuwingen zijn op hun plaats. Allereerst is in de grafieken (bijna) niets te lezen over de inhoud van de besluiten. Of een motie een kleine aanpassing aan een bestaand voorstel is of een majeure wijziging inhoudt is hier niet terug te zien. Dat betekent dat er geen vergaande conclusies aan verbonden kunnen worden. Ten tweede is halverwege de raadsperiode een fusie tussen GroenLinks en de PvdA begonnen waardoor de laatste voor ongeveer de helft van de periode als coalitiepartij moet worden gezien. Tenslotte valt een aantal eenpersoonsfracties op doordat zij vaker afwezig waren dan de fracties met een grotere bezetting. Over de reden van hun afwezigheid weten we niets waardoor ook hier niet te veel in de getallen moet worden gelezen.